Fiscal

Fiscalligt in de buurt van het National Park van Ordesa. Vind Fiscal op de hoofdweg tussen L'Ainsa en Broto – Torla. Vanaf de hoofdweg over de brug naar het dorp lopen. De molen ligt aan de overkant net om de hoek links. Het openlucht museum met de batán van Lacort ligt aan de overkant rechts. De molen kreeg zijn water van de Río Ara.

De eerste keer toen we bij de watermolen waren, was alles op slot maar regen en wind hadden vrij spel door de gebroken ruiten. Sindsdien is er onderhoud gebeurd en het gebouw is nu 's zomers open als informatiecentrum voor touristen.

Foto's: 26.xii.2001, 22.viii.2006, 18.i.2022

(5) De latei van de deur toont het jaar 1907

Sla eerst een blik op de voorgevel vooraleer je het informatiecentrum binnen gaat. De latei (5) van de ingang draagt het inscriptie Año 1907 (precies 100 jaar later dan de molen van Sieste).

Tegenwoordig is de tekst op de gevel

Union ElectroHarinera

duidelijk zichtbaar (3). Foto's van vroeger (1, 2, 4) tonen dat de tekst eertijds veel breder was. Ze begon boven de ingang (let op de rode blokjes) en bijna de deur helemaal rechts bereiktet.

Binnen vind je de molenstenen rechts van de ingang tegen de buitenmuur. Verschillende belangrijke onderdelen ontbreken (bv. de kaar om het graan aan te voeren) maar het geheel is toch vrij goed bewaard. Wij vielen voor de mooie steenkist (guardapolvo, stofvang) en de bijzondere steenkraan (grua).

Een kraan (6, 10, grua, cabra) van dit type, met vrij bewegende steenbeugels zien we niet vaak in deze streek. In bijna alle andere molens zijn de armen die de loper kunnen oplichten aan elkaar geschroefd. Ze bewegen daardoor maar in één vlak en kunnen niet zonder hulpmiddelen verwijderd worden. Hier kunnen de beugels veel vrijer bewegen en in een ogenblik van hun haak gelicht worden.

(9) Regelaar van de turbine (in de kelder)

De turbine kon men van hier af regelen. Het wiel (7) is via tandwielen en een lange as verbonden met een regelaar (9) in de kelder.

Drijfriemen liepen van de kelder naar een verdeelsysteem dat bestond uit assen met wielen van verschillende diameters. Resten van dit systeem zijn nog zichtbaar tegen het plafond (11). De stenen, maar ook andere apparaten (bv. een graankuiser 12, 13), werden er door aangedreven.

Van het electriciteitsgedeelte blijft er niet veel meer over. Een bord met wat meters (14) en veiligheden (15) stond verloren tegen de muur.

Het droeg een plaatje met het opschrift General eléctrica Española (15).

De achterwand (16) draagt nog een flink veel isolatoren. Oude kaarten van de jaren 1950 tonen lijnen die reikten tot in Asín de Broto, Lardiés en op de rechter oever tot in Liguerre de Ara. Nog vroeger kregen verschillende dorpen in de Solana (bv. Muro, Sasé) ook hun licht uit Fiscal (zie Baselga Abril).

Een foto van de molen in 1912 vind je in:
Franceses en Sobrarbe - un turismo diferente
Centro de Estudios de Sobrarbe - 2006
Dep. legal Z-2755-06

Deze brochure is beschikbaar on line: download PDF (laatste controle 16.i.2026).